Gierzwaluw-030

Gierzwaluw-030 is een project om gierzwaluwen in Utrecht te beschermen. Met Utrechtse vrijwilligers zoeken we ieder jaar in het broedseizoen (juni en juli) naar nestplaatsen. Gierzwaluwen komen ieder jaar terug naar hetzelfde nest, dus als we weten waar hun nesten zijn, kunnen we die goed beschermen. En dat is nodig: gierzwaluwen zijn afhankelijk van nesten in onze huizen om te broeden. Maar omdat wij onze huizen steeds beter isoleren en gaatjes dichtmaken, hebben ze minder nestplaatsen. De nestplaatsen van gierzwaluwen zijn jaarrond beschermd.

Over gierzwaluwen

Vliegende gierzwaluw

Gierzwaluwen zijn de ultieme vliegers: ze brengen hun hele leven door in de lucht. Alleen om een nestje te maken, komen ze aan de grond. Eten, slapen, zelfs paren gebeurt in de lucht. Gierzwaluwen leven van insectjes die ze al vliegend vangen. Ze zijn in Europa tussen half april en eind augustus. Ze overwinteren in midden- en zuidelijk Afrika.  Op de website van Vogelbescherming Nederland lees je meer over gierzwaluwen.

Gierzwaluw-nesten

Gierzwaluwen zijn van oorsprong rotsbewoners. Ze zien onze woningen als rotsen met handige gaatjes erin om een nest in te maken. Van oudsher boden mensen gierzwaluwen (maar ook andere vogels zoals spreeuwen) graag een plekje in onze gebouwen. De vogels ruimden veel insecten op en waren – en zijn nog steeds! – heel nuttig. Tegenwoordig maken gierzwaluwen gebruik van veel verschillende soorten plekken: onder dakranden of dakpannen, onder loodslabben of boeidelen van huizen. Maar gierzwaluwen broeden ook graag in speciale neststenen die je meteen vanaf de nieuwbouw in kunt laten metselen (natuurinclusief bouwen) of die later opgehangen kunnen worden. Lees hier meer over wat je als particulier kunt doen om natuurinclusief te (ver)bouwen. In een artikel in De Levende Natuur vind je meer informatie over de effectiviteit van nestkasten voor o.a. gierzwaluwen.

Wat kun je zelf doen om de gierzwaluw te behouden in Utrecht?

Het leven van een gierzwaluw

Eind april – begin mei: de gierzwaluw gaat terug naar de plek waar hij eerder gebroed heeft. Paren doen ze in de lucht. Ze leggen 2 of 3 eieren. De ouders broeden om de beurt. De broedperiode is de enige keer dat de gierzwaluw grond onder zijn pootjes heeft.

Juni: de jongen worden geboren. De ouders vangen insecten en bewaren deze in hun keelzak voor de jongen. Bij slecht weer moeten ze honderden kilometers vliegen om voedsel te halen. Ze laten hun jongen dan achter. Gelukkig kunnen de jongen tot zes dagen zonder voer door hun energieverbruik te verlagen.

Eind juli – begin augustus: de jongen vliegen uit. Kort daarna begint de vlucht terug naar Afrika. Dit is 5.000 tot 7.000 km. Ze vliegen circa 650 km per dag. De komende twee jaar brengt het jong in de lucht door.

September t/m maart: de gierzwaluwen vliegen naar Afrika, meestal via Frankrijk, Spanje, Marokko, over de Sahara naar de Sahel-zone. Ze volgen de regen-gebieden op jacht naar insecten, verder naar het zuiden, tot aan Zuid-Afrika.

Eind februari – maart: ze beginnen aan hun vlucht naar het noorden; ze volgen ongeveer dezelfde route als op de heenweg. Soms worden ze opgehouden door zandstormen boven de Sahara of door slecht weer boven Europa.

April: de eerste gierzwaluwen zijn weer terug in Utrecht. Vanaf eind april komen de meeste gierzwaluwen terug.

Mei: ze zoeken hun nesten weer op. Jongen van vorig jaar broeden dit eerste jaar nog niet, hij of zij vliegt gierend rond met de andere gierzwaluwen. Ze zoeken zo nestplekken voor volgend jaar. Pas na twee jaar zijn gierzwaluwen helemaal volwassen en gaan ze broeden. In die twee jaar vliegen ze dus al 2x heen en weer naar Afrika.

Kenmerken van de gierzwaluw

  • In de lucht lijken het zwarte ankertjes met een gevorkte staart
  • Bruin/zwart met een lichte keelvlek
  • Korte pootjes en grote vleugels
  • Op een mooie zomerdag scheren ze door de lucht. Ze zijn vooral in de ochtend en avond actief.
  • Ze maken een gierend geluid

Wist je dat…

  • Een gierzwaluw gemiddeld maar 6/7 jaar wordt (en dus elk jaar belangrijk is voor de voortplanting)
  • Een gierzwaluwfamilie wel 20.000 insecten op een dag eet? Een betere insectenbestrijding bestaat er niet!